Başyazar I Hakan Doğanay · 12.11.2026

İZMİRGÜNDEMHABER - Aliağa’daki HABAŞ tesislerinde yaşanan son patlama, yalnızca bir iş kazası veya münferit bir ihmal zinciri değil; yıllardır göz göre göre büyüyen yapısal bir krizin en sarsıcı dışavurumudur. Bu sanayi havzasının haritasına yukarıdan bakıldığında, devasa bacaların gölgesinde şekillenen bir eğitim ve demografi mühendisliği göze çarpar. İlçede üç adet meslek lisesi ve bir adet Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) bulunurken, akademik potansiyeli yüksek gençleri bilime ve teknolojiye yönlendirecek tek bir fen lisesinin dahi bulunmaması bir tesadüf değildir. Üstelik bu mesleki eğitim kurumlarının, sürekli iş kazaları ve can kayıplarıyla gündeme gelen HABAŞ gibi ağır sanayi devlerinin patronları tarafından yaptırılmış olması, üzerinde ciddiyetle durulması gereken etik ve sosyolojik bir çelişkiyi barındırmaktadır.
Ağır sanayinin kalbi konumundaki bir ilçede mesleki eğitimin desteklenmesi kağıt üzerinde rasyonel görünebilir. Ancak eğitim, gençlere farklı hayat seçenekleri sunan bir sosyal mobilite aracı olmaktan çıkıp, yalnızca bölgedeki fabrikaların "maliyet etkin" mavi yakalı ihtiyacını karşılayan bir yapıya dönüştüğünde, orada eğitimden değil; insan hayatının araçsallaştırılmasından bahsedilir.
İş sağlığı ve güvenliği (İSG) kültürünün kurumsallaşamadığı, en deneyimli işçilerin dahi hayati risk altında çalıştığı tesislere, eğitim ve staj adı altında lise çağındaki çocukların sokulması, MESEM sisteminin en karanlık yüzüdür. Bu sistem, gençleri meslek sahibi yapma vitrini altında, sanayicinin ucuz ve esnek işgücü talebini devlet teşvikleriyle süsleyerek karşılayan bir mekanizmaya dönüşme riski taşımaktadır. Patronların ilçeye okul yaptırması bir "sosyal sorumluluk" projesi gibi sunulurken; aynı okullardan mezun olan veya bu okullarda okurken staja gönderilen gençlerin, gerekli güvenlik önlemlerinin alınmadığı o fabrikalarda hayatlarını riske atması, sermayenin hayırseverlik illüzyonunu parçalamaktadır.
Bu kısır döngüyü kırmak ve Aliağa'daki gençlerin kaderini ağır sanayinin insafına bırakmamak için acil, teknik ve yapısal reformlara ihtiyaç vardır.
Eğitim Altyapısında Çeşitlilik ve Fırsat Eşitliği Aliağa’nın acilen bir Fen Lisesi'ne ve nitelikli akademik eğitim veren anadolu liselerine ihtiyacı vardır. Bölgedeki gençlere biçilen yegane rol "makine operatörü" veya "kaynak ustası" olmak değildir. Gençler, dilerlerse o fabrikaların üretim bantlarını tasarlayacak mühendisler, iş güvenliği standartlarını denetleyecek uzmanlar veya sanayi hukuku üzerine çalışacak hukukçular olma hakkına sahip olmalıdır. Eğitim, sanayinin siparişi üzerine değil; bireyin potansiyeline göre şekillenmelidir.
MESEM ve Stajyer Çalıştırma Rejiminin Radikal Revizyonu Özellikle "tehlikeli" ve "çok tehlikeli" sınıfta yer alan ağır sanayi tesislerinde, MESEM kapsamında veya stajyer statüsünde 18 yaş altı öğrencilerin üretim sahasına sokulması kesin hatlarla sınırlandırılmalı ve denetimler bağımsız kurullarca yapılmalıdır. Öğrencilerin işgücü açığını kapatmak için birer "ucuz eleman" olarak kullanılması engellenmeli, staj süreçleri sadece gözlem ve risksiz eğitim alanlarıyla sınırlandırılmalıdır.
Sıfır Toleranslı İSG Denetimi ve Kurumsal Sorumluluk Okul yaptırmak, şirketler için iş kazalarının veya alınmayan güvenlik önlemlerinin bir telafisi ya da "PR kalkanı" olamaz. HABAŞ ve benzeri ağır sanayi kuruluşlarında yaşanan patlamalar ve can kayıpları, göstermelik para cezalarıyla geçiştirilemez. İş cinayetlerine ve ağır ihmallere karışan şirketlerin, kamu teşviklerinden ve MESEM gibi devlet destekli işgücü sağlama programlarından derhal men edilmesi gerekmektedir.
Aliağa’da yükselen dumanların arasında kaybolan genç hayatlar, Türkiye’nin sanayileşme politikasının insan onuruyla nasıl bağdaştırılacağı konusunda bir turnusol kağıdıdır. Gerçek bir kalkınma, üretim tonajıyla veya ihracat rakamlarıyla değil; o üretimi yapan insanın, mesleki eğitim alan gencin yaşam hakkına duyulan saygıyla ölçülür. Gençleri ağır sanayinin çarkları arasında öğütülecek birer hammadde olarak gören bu anlayış terk edilmeli; eğitim, insanı yaşatan ve yücelten asıl işlevine geri döndürülmelidir.
HAKAN DOĞANAY I 12.11.2026 I İzmir Gündem Haber
www.instagram.com/aliagagundemhaber
www.instagram.com/hakandoganayofficial